Menu

Sztuka przenośna

blog o biżuterii artystycznej jej historii i sposobach ekspozycji

Wpisy otagowane : historia-bizuterii

Historia filigranu jako techniki jubilerskiej

anna-sklodowska

Filigran- jego  termin pochodzi od łacińskich słów „Filum” (nitka) i „granum”( ziarno).

Jest to technika złotnicza polegająca na zdobieniu lub wykonywaniu całego przedmiotu z cienkich drucików ułożonych w ażurową siatkę. W technice tej używa się drucików złotych lub srebrnych. Skręca się je ze sobą (zazwyczaj po dwa), a następnie rozklepuje na płasko, w efekcie czego ich brzeg jest charakterystycznie ząbkowany. Tak przygotowane druciki są układane w ornamenty i przylutowywane bądź przyklejane do podłoża. Służą także do wykonywania całych przedmiotów, takich jak koszyczki czy pudełka. Technika zazwyczaj łączona z granulatem jako bardzo efektowna przetrwała od czasów starożytnych aż do dzisiaj.

W czasach starożytnych była to najbardziej rozbudowana technika złotnicza, wymagająca wyjątkowych umiejętności. Wyroby filigranowe przeznaczone były jedynie dla możnowładców dlatego tylko nieliczni rzemieślnicy znali tę technikę i jako elitarna przekazywana była z pokolenia na pokolenie głównie wśród członków rodziny.

Filigran jest techniką o długiej tradycji z początkiem w Mezopotamii, Syrii i Azji Środkowej co potwierdzają znaleziska z grobowców w Ur z 2500 lat p.n.e., z Troi II z 2200 lat p.n.e. jak również z Byblos (Liban) z 2000 r. pn.e.

Pierwsze, greckie przykłady filigranu pochodzą z okresu egejskiego co ukazały groby w Mesarze datowane właśnie na ten okres.

W Egipcie pojawił się przed 1900 r.p.n.e. a na Krecie 1700 r p.n.e., w samej Grecji występował między 1200 a 1100 r. p.n.e. W Egipcie wytwarzany był w XIV w . p.n.e. a o jego popularności świadczą znaleziska z grobowca „ Tutanhamona”.

grecki

greckie kolczyki

 

Produkcję filigranu zatrzymały "Wieki Ciemne" 1100p.n.e do 900 p.n.e. Po tym okresie filigran na nowo pojawił się w 700 r. p.n.e. w Grecji i Etrurii. Silnym ośrodkiem była również Fenicja ale tam wzornictwo powtarzało się we wszystkich wariantach znanych w Grecji i Etrurii. We wszystkich wspomnianych ośrodkach wytwarzano podobną biżuterię a najpopularniejsze były kolczyki z dwiema ściankami o kwiatowym lub geometrycznym ornamencie.

Etruscan gold filigree earrings by diffendale

etruskie pierścienie

fenicki

fenicki naszyjnik

Między 900 . pn.e. a 600 p.n.e. filigran był produkowany  masowo ale już  w okresie rzymskim stał się mniej popularny i miał bardzo słabą jakość. W zachodniej części imperium rzymskiego praktycznie zanikł. Na Wschodzie był kontynuowany i nawet powiększał swój zasięg o wschodnią Azję i Indie.

W okresie bizantyjskim w II w.n.e. rozwijał się w formach sakralnych czyli krzyżykach lub różańcach albo medalionach z chrześcijańskimi wizerunkami. W tym czasie łączono go z cloisonne (odsyłam do blog,art. Historia biżuterii Islamu) i kamieniami szlachetnymi.

bizantyjski filigran

krzyż bizantyjski

 

W pierwszych wiekach okresu islamskiego w Azji filigran dominował na terenie Bliskiego Wschodu, Indii, Chin, Korei i Japonii .

irański filigran

Wyrób irański- kolczyki

islamski

Przykład islamskiego filigranu

koreański

Przykład koreańskiego  filigranu

W kolejnych wiekach złotnicy przypominali sobie o jego możliwościach dekoracyjnych i wznawiali produkcję dodając nowsze wzory stylistyczne lub formy charakterystyczne dla poszczególnych epok.

Między VIII a XII w. n.e. filigran był stosowany w złotnictwie celtyckim tworząc tzw. celtyckie węzły.

brooch

celtycka brosza

W Europie produkcją filigranu zajmowali się również Maurowie w Hiszpanii i Portugalii a wraz z ich ekspansją dotarł nawet do Ameryki Łacińskiej.

 New_Mexico

Kolczyki meksykańskie 1880-1910r.


W czasach Renesansu ( XV w.-XVI w.) we Włoszech pojawił się w chrześcijańskich formach ale z antyczną stylistyką.

 

kopia - renesans

Kopia renesansowego naszyjnika

W okresie rewolucji przemysłowej(XVII w.- XVIIIw.) odkryto nowe, tańsze metale, które znalazły zastosowanie również w biżuterii. Tym sposobem filigran zaczęto wyrabiać np. w mosiądzu ale nie zachwycał on już tak jak w wiekach poprzednich.

W XVIII w. filigran idealnie sprawdzał się w produkcji różańców. W Europie głównym ośrodkiem produkcji filigranowych różańców był Schwäbisch Gmünd w Górnej Bawarii.

1800

ROSARY MUSEUM - 20c Filigree

różańce ze Schwabisch

Francja XVIIIw

przykład francuskiego filigranu

W okresie Secesji czyli pod koniec XIXw. ponownie zapanowała moda na filigran który zaskarbili sobie np. Faberge projektujący dla carów i Tiffani tworzący dla amerykańskich rodzin takich jak Astor, Vanderbilt, Post, Hutton i Morgan.

faberge

 

 Na początku XX w. w tzw. okresie Wiktoriańskim filigran bił rekordy popularności w Anglii.

Wiktoriański

Wiktoriański

Filigran wiktoriański

Obecnie na terenie Europy możemy znaleźć manufaktury filigranu w Portugalii, na Malcie, Macedonii i Albanii. W Azji kontynuowany jest w Turcji pod nazwą Telkari i w Indich jako Tarakashi , głównie wyrabiany ze srebra.

telkari3

Przykład Telkari

Przykład Tarakashi

A na koniec polska niespodzianka

wawrzyk1Wyrób Kazimierza Wawrzyniaka 

 

 

 

Biżuteria punicka (kartagińska)

anna-sklodowska

Celem tego artykułu jest przedstawienie biżuterii punickiej pochodzącej z obszaru starożytnego miasta-państwa Kartaginy. Miasto zostało założone w IXw. p.n.e. przez Fenicjan (punicus- nazwa łacińska) na terenie obecnej Tunezji. W okresie VII i VI w. p.n.e., jak już wspomniałam w poprzednim artykule, rdzenna Fenicja została podbita przez Asyryjczyków. Wtedy to właśnie Kartagińczycy zaczęli tworzyć odrębne państwo kolonizując Ibizę,Sardynię i Sycylię. Kraj ten stał się potęgą handlową w basenie Morza Śródziemnego a jego największy rozkwit przypada na III w.p.n.e. Potęga nie trwała jednak długo bowiem Rzymianie, których imperium rosło w siłę, postanowili pozbyć się konkurenta handlowego. Konflikt doprowadził do trzech wojen punickich a w ich konsekwencji do upadku Kartaginy w 146r.p.n.e.

 Styl ubierania Kartagińczyków był bardzo konserwatywny i nawiązywał do kultury rdzennych Fenicjan Azji. Wedle tradycji gołe ciało ludzkie było traktowane pogardliwie dlatego starano się je skrzętnie ukrywać pod grubymi i obszernymi warstwami materiału. Wedle tej zasady również biżuteria używana była w nadmiarze.

Najczęściej spotykanym wzorem biżuteryjnym były pierścienie noszone w nosie. Nosili je zarówno mężczyźni jak i kobiety. Potwierdzają to terakotowe maski męskie i żeńskie wyposażone w ten właśnie specyficzny element. Bardzo popularne były również kolczyki noszone przez mężczyzn,  często tylko w jednym uchu, miały prostą formę kółka ze złota zaopatrzonego w wisior. Dodatek ten miał różne formy zdarzało się, że był to symbol ANKH znany z Egiptu jako znak życia, bywała również mała skrzyneczka wypełniona kulkami oraz forma jaja lub rozety.

 

kolczyk_nosowy

Znane są również diademy noszone przez kobiety niekoniecznie z wyższych sfer bowiem odnajdywane były w grobach zwykłych ludzi. W popiersiu damy z Elche widać jednak wyjątkowy, złoty kask ozdobiony wstęgami zakręconymi w krążki i ozdobionymi kaboszonami(szlachetne kamienie) ta bogata ozdoba głowy świadczy, że była to bogini bo zwykła śmiertelniczka nie mogłaby utrzymać na głowie tak ciężkiej dekoracji.

Elche

rysunek

Francisco Vives stworzył rysunek, który przybliża nam pierwotny wygląd diademu i biżuterii.

Poniżej umieściłam zdjęcie Damy z Echne, które moim zdaniem wygląda zjawiskowo jak z filmu S-F.

damaelche

Na złotą biżuterię mogli sobie pozwolić zamożniejsi Kartagińczycy natomiast dla biedniejszych obywateli powstawały wyroby ze szkła, kości, muszli i fajansu. Zazwyczaj były to nawlekane amulety przedstawiające symbole zapożyczone z egipskiej religii i magii:oko Horusa, ołtarz bogów, papirus itp.

neckles

punicka główka

Przykład, typowej, kartagińskiej głowy ze szkła. Stanowiły one czasem element naszyjników.

muzeum Carthage

Kilka eksponatów z muzeum w Kartaginie.

Nieodzownym elementem męskiej i żeńskiej biżuterii były bransolety w postaci kółek lub spirali. Kobiety nosiły takie obręcze również na nogach w obrębie kostek.

Handel biżuterią był wręcz kartagińską tradycją kontynuowaną od czasów fenickich. Tak samo jak Fenicjanie kopiowali wzory obcych kultur i sprzedawali je w basenie morza Śródziemnego.

 

© Sztuka przenośna
Blox.pl najciekawsze blogi w sieci